Deride keskin sınırlı, kızarık ve üzeri beyaz-gümüş renkli pullarla kaplı alanların oluşması sedef hastalığının belirtisi olabilir. Ancak her kızarıklık ve pullanma sedef değildir. Egzama, mantar enfeksiyonları ve bazı diğer deri hastalıkları da benzer görünebilir.
Tıbbi adı psoriasis olan sedef hastalığı; bağışıklık sisteminin rol oynadığı, kronik ve tekrarlayıcı bir hastalıktır. Yaklaşık her 50 kişiden birinde görülebilir, kadın ve erkekleri etkileyebilir ve her yaşta başlayabilir.
Sedef hastalığı bulaşıcı değildir, temasla başka bir kişiye geçmez ve kötü hijyenden kaynaklanmaz. Hastalık çoğunlukla deride görülmekle birlikte bazı kişilerde tırnakları ve eklemleri de etkileyebilir.
İçindekiler
- Sedef hastalığı nedir?
- Sedef hastalığının belirtileri nelerdir?
- Sedef hastalığı neden olur?
- Sedef hastalığı kalıtsal mıdır?
- Sedef bulaşıcı mıdır?
- Sedef hastalığının türleri nelerdir?
- Tırnak ve eklem tutulumu
- Sedef hastalığı tanısı nasıl konulur?
- Sedef hastalığı nasıl tedavi edilir?
- Günlük yaşamda nelere dikkat edilmelidir?
- Sedef tamamen geçer mi?
- Ne zaman dermatoloğa başvurulmalıdır?
- Sık sorulan sorular
- Bilimsel kaynaklar
Sedef Hastalığı Nedir?
Sedef hastalığında bağışıklık sistemiyle ilişkili inflamatuar süreçler, deri hücrelerinin normalden daha hızlı yenilenmesine neden olur.
Normal deri hücreleri yaklaşık dört haftada yenilenirken sedef hastalığında bu süreç birkaç güne kadar kısalabilir. Hızla çoğalan hücrelerin deri yüzeyinde birikmesi sonucunda kızarık, kalın ve pullu plaklar oluşur.
Sedef hastalığı:
- Uzun süre devam edebilir.
- Alevlenme ve sakinleşme dönemleri gösterebilir.
- Bulaşıcı değildir.
- Kötü hijyenden kaynaklanmaz.
- Kaşıntı, ağrı ve çatlaklara neden olabilir.
- Tırnakları ve eklemleri etkileyebilir.
- Yaşam kalitesi üzerinde belirgin etki oluşturabilir.
Sedef plakları geriledikten sonra deride geçici renk değişiklikleri kalabilir. Hastalık çoğunlukla kalıcı iz bırakmaz.
Sedef Hastalığının Belirtileri Nelerdir?
Sedef hastalığının görünümü ve oluşturduğu şikâyetler kişiden kişiye değişebilir.
Kızarık ve pullu plaklar
En sık görülen bulgu, sınırları belirgin ve deriden hafif kabarık plaklardır. Plakların üzerinde beyaz veya gümüş renkli pullanma görülebilir.
Lezyonların rengi kişinin doğal ten rengine göre pembe, kırmızı, morumsu veya koyu kahverengi olabilir.
Kaşıntı
Sedef hastalığı bazen hiçbir şikâyete neden olmazken bazı hastalarda belirgin kaşıntı görülebilir. Kaşıntı özellikle saçlı deri, bacaklar ve deri kıvrımlarında daha yoğun olabilir.
Ağrı ve çatlaklar
El ve ayak tabanındaki kalın plaklar ağrılı çatlaklara yol açabilir. Bu durum ellerin kullanılmasını, ayakta durmayı veya yürümeyi zorlaştırabilir.
Saçlı deri tutulumu
Saçlı deride kızarıklık, pullanma ve kalın plaklar görülebilir. Lezyonlar saç çizgisinin dışına, alın veya kulak çevresine uzanabilir.
Tırnak değişiklikleri
Tırnak yüzeyinde küçük çöküklükler, renk değişiklikleri, kalınlaşma, parçalanma veya tırnağın yatağından ayrılması görülebilir.
Eklem şikâyetleri
Bazı hastalarda eklemlerde ağrı, şişlik ve özellikle sabahları belirgin olan tutukluk gelişebilir. Bu durum sedef hastalığıyla ilişkili eklem tutulumu açısından değerlendirilmelidir.
Sedef Hastalığı Hangi Bölgelerde Görülür?
Sedef plakları vücudun herhangi bir bölgesinde gelişebilir. En sık etkilenen alanlar şunlardır:
- Dirsekler
- Dizler
- Saçlı deri
- Gövde
- Bel ve kuyruk sokumu
- Kulak arkaları
- Kalça arası
- Eller ve ayaklar
- Tırnaklar
- Koltuk altı ve kasık gibi deri kıvrımları
- Genital bölge
El, ayak, yüz, genital bölge veya tırnaklarda sınırlı lezyonlar bulunması bile günlük yaşamı önemli ölçüde etkileyebilir.
Görsel önerisi: Sedef hastalığının sık görüldüğü vücut bölgelerini gösteren anatomik çizim.
Görsel alt metni: Sedef hastalığının saçlı deri, dirsekler, dizler, gövde, el, ayak ve tırnaklardaki yerleşim alanlarını gösteren vücut şeması.
Sedef Hastalığı Neden Olur?
Sedef hastalığının tek bir nedeni yoktur. Genetik yatkınlık, bağışıklık sistemi ve çevresel faktörler birlikte rol oynar.
Genetik yatkınlık
Ailesinde sedef hastalığı bulunan kişilerde hastalığın gelişme ihtimali artabilir. Bununla birlikte ailesinde sedef bulunan herkes hastalanmaz. Aile öyküsü olmayan kişilerde de sedef gelişebilir.
Enfeksiyonlar
Bazı enfeksiyonlar hastalığı başlatabilir veya alevlendirebilir. Özellikle boğaz enfeksiyonları çocuklarda ve gençlerde damla tipi sedefle ilişkili olabilir.
Deri travması
Kesik, yanık, çizik, kaşıma, dövme veya güneş yanığı sonrasında o bölgede yeni sedef plakları oluşabilir. Bu durum Koebner fenomeni olarak adlandırılır.
Stres
Yoğun stres bazı hastalarda alevlenmeyle ilişkili olabilir. Ancak stres sedef hastalığının tek nedeni değildir. Hastalığın kendisi de psikolojik strese yol açabilir.
Bazı ilaçlar
Bazı tansiyon ilaçları, lityum ve sıtma tedavisinde kullanılan ilaçlar sedefi tetikleyebilir veya şiddetlendirebilir.
Kortizon içeren tabletlerin veya enjeksiyonların kontrolsüz kullanılması ve aniden bırakılması da hastalığın alevlenmesine neden olabilir. Düzenli kullanılan ilaçlar doktora danışılmadan kesilmemelidir.
Kilo ve alkol kullanımı
Fazla kilo ve yoğun alkol tüketimi hastalığın kontrolünü ve tedaviye verilen yanıtı zorlaştırabilir. Bu faktörlerin varlığı, kişinin hastalığı kendi hatasıyla oluşturduğu anlamına gelmez.
Sedef Hastalığı Kalıtsal mıdır?
Sedef hastalığında genetik yatkınlık önemlidir. Sedefi bulunan kişilerin bir bölümünde aile öyküsü vardır.
Ancak hastalık yalnızca genlerle açıklanamaz. Genetik yatkınlığı bulunan bir kişide enfeksiyon, stres, deri travması, bazı ilaçlar ve diğer çevresel faktörler hastalığın ortaya çıkmasını veya alevlenmesini etkileyebilir.
Sedef Hastalığı Bulaşıcı mıdır?
Hayır. Sedef hastalığı bulaşıcı değildir.
- Dokunmakla bulaşmaz.
- Sarılmakla veya el sıkışmakla geçmez.
- Ortak havlu ya da tuvalet kullanımıyla aktarılmaz.
- Cinsel temasla bulaşmaz.
- Havuzdan veya ortak yaşam alanlarından geçmez.
- Kötü hijyen nedeniyle oluşmaz.
Sedef plaklarının kızarık, pullu veya çatlak görünmesi enfeksiyon izlenimi oluşturabilir. Ancak hastalığın temelinde mikrobik bir enfeksiyon değil, bağışıklık sistemiyle ilişkili inflamasyon bulunur.
Sedef Hastalığının Türleri Nelerdir?
Plak tipi sedef
En sık görülen sedef türüdür. Keskin sınırlı, deriden kabarık ve üzeri pullu plaklarla seyreder.
En sık dizlerde, dirseklerde, saçlı deride, gövdede, belde ve kalça arasında görülür.
Damla tipi sedef
Gövdeye ve kol-bacaklara dağılmış küçük, damla şeklindeki lezyonlarla ortaya çıkar. Özellikle çocuklarda ve gençlerde boğaz enfeksiyonu sonrasında başlayabilir.
El ve ayak sedefi
Avuç içi ve ayak tabanlarında kalınlaşma, pullanma ve ağrılı çatlaklara neden olabilir.
Ters sedef
Hastalık; koltuk altı, kasık, meme altı ve kalça arası gibi deri kıvrımlarında görülebilir. Bu bölgelerde klasik pullanma daha az, kızarıklık ise daha belirgin olabilir. Terleme, sürtünme ve tahriş, hastalığı tetikleyen önemli faktörler arasındadır.
Püstüler sedef
İçi irin görünümlü sıvıyla dolu küçük kabarcıklarla seyreder. Ancak bu kabarcıklar çoğunlukla mikrobik bir enfeksiyondan kaynaklanmaz. Özellikle yaygın formu daha ciddi bir tablo olarak değerlendirilir. Avuç içi ve ayak tabanlarında görülen lokalize form ise sınırlı bir alanda bulunsa bile kişinin günlük yaşamını önemli ölçüde etkileyebilir.
Yaygın püstüler sedef ateş ve genel durum bozukluğuyla birlikte görülebilir ve hastanede değerlendirme gerektirebilir.
Eritrodermik sedef
Vücudun büyük bölümünde yaygın kızarıklık ve soyulmayla seyreden, nadir fakat ciddi bir sedef türüdür. Gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulması gerekir.
Tırnak sedefi
Tırnak yüzeyinde küçük çöküklükler, sarı-pembe renk değişiklikleri, kalınlaşma, parçalanma veya tırnağın yatağından ayrılması görülebilir.
Tırnak mantarı benzer bir görünüm oluşturabileceği için gerekli durumlarda mantar incelemesi yapılabilir.
Sedef Hastalığı Eklemleri Etkiler mi?
Bazı sedef hastalarında psoriatik artrit adı verilen eklem hastalığı gelişebilir.
Aşağıdaki belirtiler varsa doktora bildirilmelidir:
- Eklemlerde ağrı ve şişlik
- Sabahları belirgin eklem tutukluğu
- Parmak veya ayak parmağının tamamında şişme
- Topuk ağrısı
- Bel veya kalça bölgesinde dinlenmeyle artan ağrı
- Tırnak sedefiyle birlikte eklem şikâyeti
Eklem tutulumunun erken tanınması, kalıcı eklem hasarını önlemek açısından önemlidir.
Sedef Hastalığı Yalnızca Deriyi mi Etkiler?
Sedef hastalığı öncelikle deride görülür. Ancak özellikle orta ve şiddetli hastalıkta bazı sağlık sorunları daha sık görülebilir.
Bunlar arasında:
- Psoriatik artrit
- Obezite
- Diyabet
- Yüksek tansiyon
- Kolesterol yüksekliği
- Kalp ve damar hastalıkları
- Depresyon ve kaygı bozuklukları
bulunabilir.
Bu durumlar her sedef hastasında gelişmez. Eşlik eden riskler kişinin yaşı, hastalığın şiddeti, aile öyküsü ve genel sağlık durumuna göre değerlendirilmelidir.
Sedef Hastalığı Tanısı Nasıl Konulur?
Sedef hastalığı tanısı çoğunlukla hastanın öyküsü ve dermatolojik muayeneyle konulur.
Muayenede:
- Lezyonların görünümü
- Yerleşim bölgeleri
- Pullanmanın özellikleri
- Saçlı deri ve tırnak tutulumu
- Kaşıntı ve ağrı
- Eklem şikâyetleri
- Aile öyküsü
- Kullanılan ilaçlar
- Hastalığın günlük yaşama etkisi
değerlendirilir.
Deri biyopsisi gerekir mi?
Tipik sedef hastalığında çoğunlukla biyopsi gerekmez. Tanının belirsiz olduğu durumlarda küçük bir deri örneği alınabilir.
Kan testi gerekir mi?
Sedef hastalığını kesinleştiren özel bir kan testi yoktur. Kan testleri planlanan tedaviye uygunluğun değerlendirilmesi, ilaçların takibi veya eşlik eden sağlık sorunlarının araştırılması amacıyla istenebilir.
Sedef Hastalığı Nasıl Tedavi Edilir?
Sedef hastalığının tedavisi her hasta için aynı değildir.
Tedavi planı hazırlanırken:
- Hastalığın türü
- Yaygınlığı
- Lezyonların yerleşimi
- Saçlı deri ve tırnak tutulumu
- Eklem şikâyetleri
- Önceki tedavilere verilen yanıt
- Hastanın yaşı
- Eşlik eden sağlık sorunları
- Hastalığın yaşam kalitesine etkisi
birlikte değerlendirilir.
Tedavinin amacı derideki plakları azaltmak, kaşıntı ve ağrıyı kontrol etmek, yeni lezyon oluşumunu mümkün olduğunca sınırlamak ve uzun süreli hastalık kontrolü sağlamaktır.
Topikal Tedaviler
Hafif ve sınırlı sedef hastalığında cilde sürülen krem, merhem ve losyonlar çoğunlukla ilk seçenekler arasındadır.
Kullanılabilecek topikal tedaviler arasında:
- Kortikosteroid içeren ilaçlar
- D vitamini benzeri ilaçlar
- Kalsinörin inhibitörleri
- Kalın pulları azaltmaya yardımcı ürünler
yer alabilir.
İlaçların gücü ve kullanım süresi uygulama bölgesine göre değişir. Yan etki riskini azaltmak için tedaviler dermatolog tarafından kombine, dönüşümlü veya ardışık biçimde planlanabilir.
Fototerapi
Fototerapi, belirli dalga boylarındaki ultraviyole ışığın kontrollü şekilde uygulanmasıdır.
Topikal tedavilerin yeterli olmadığı veya hastalığın daha yaygın olduğu durumlarda değerlendirilebilir.
Dar bant UVB
Günümüzde sık kullanılan fototerapi yöntemidir. Tedavi çoğunlukla haftada iki veya üç seans uygulanır ve yaklaşık 8–10 hafta ya da daha uzun sürebilir.
PUVA
UVA ışığının, cildi ışığa duyarlı hâle getiren psoralen adlı maddeyle birlikte uygulanmasına dayanır. Günümüzde birçok hastada dar bant UVB daha sık tercih edilmektedir.
Fototerapi tıbbi gözetim altında uygulanmalıdır. Kontrolsüz güneşlenme, fototerapinin yerine geçmez.
Sistemik Tedaviler
Ağızdan veya enjeksiyon yoluyla uygulanan sistemik tedaviler daha yaygın, dirençli veya yaşam kalitesini belirgin biçimde etkileyen sedef hastalığında değerlendirilebilir.
Geleneksel sistemik tedaviler
Uzun süredir kullanılan tablet veya kapsül biçimindeki ilaçları içerir. İlaç seçimi sırasında hastanın genel sağlık durumu, gebelik planı ve eşlik eden hastalıkları dikkate alınır.
Biyolojik tedaviler
Biyolojik ilaçlar, sedef hastalığındaki inflamasyonda rol oynayan belirli bağışıklık yollarını hedefler. Enjeksiyon veya damar yoluyla uygulanabilir.
Tedavi öncesinde enfeksiyon öyküsü, tüberküloz ve hepatit riski, aşı durumu, eşlik eden hastalıklar ve kullanılan diğer ilaçlar değerlendirilir.
Sistemik tedavi kullanan hastalarda düzenli muayene, kan kontrolleri ve gerektiğinde diğer branşlarla iş birliği gerekir.
Günlük Yaşamda Nelere Dikkat Edilmelidir?
- Deriyi düzenli olarak nemlendirin.
- Plakları kaşımayın veya pulları zorla kaldırmayın.
- Sert kese ve tahriş edici uygulamalardan kaçının.
- Güneş yanığından korunun.
- Sağlıklı ve sürdürülebilir kilo yönetimini destekleyin.
- Yoğun alkol tüketimini sınırlandırın.
- Boğaz enfeksiyonu sonrasında yaygın lezyon gelişirse değerlendirme alın.
- Kullandığınız ilaçları dermatoloğunuza bildirin.
- İlaçları doktorunuza danışmadan bırakmayın.
- Hastalığın psikolojik etkilerini göz ardı etmeyin.
Nemlendiriciler sedef hastalığını tek başına tedavi etmez; ancak kuruluk, gerginlik, pullanma ve kaşıntının azalmasına yardımcı olabilir.
Sedef Hastalığı Tamamen Geçer mi?
Sedef hastalığı kronik ve tekrarlayıcıdır. Hastalığı herkes için kalıcı olarak ortadan kaldıran tek bir tedavi yoktur.
Bununla birlikte uygun tedaviyle:
- Plaklar azaltılabilir veya temizlenebilir.
- Kaşıntı ve ağrı kontrol altına alınabilir.
- Alevlenme sıklığı azaltılabilir.
- Uzun süreli hastalık kontrolü sağlanabilir.
- Yaşam kalitesi desteklenebilir.
Tedaviyle temizlenen deride daha sonra yeni lezyonlar gelişebilir. Bu nedenle düzenli takip ve gerektiğinde idame tedavisi önemlidir.
Ne Zaman Dermatoloğa Başvurulmalıdır?
Aşağıdaki durumlarda dermatoloji değerlendirmesi uygundur:
- Yeni başlayan ve geçmeyen pullu plaklar
- Saçlı deride yoğun kızarıklık ve pullanma
- El veya ayak tabanında ağrılı çatlaklar
- Tırnaklarda çöküklük, kalınlaşma veya ayrılma
- Lezyonların hızla yayılması
- Uygulanan tedaviye rağmen kontrol sağlanamaması
- Hastalığın uyku, iş veya sosyal yaşamı etkilemesi
- Eklem ağrısı, şişlik veya sabah tutukluğu
- Parmaklarda bütün olarak şişme
- Topuk veya bel ağrısı
Vücutta yaygın kızarıklık, ateş, genel durumda bozulma veya çok sayıda püstül gelişmesi durumunda gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Sedef Hastalığında Bütüncül Yaklaşım
Sedef hastalığı değerlendirilirken yalnızca görünen plaklara bakılmaz.
Tedavi planında:
- Tanının doğrulanması
- Sedef türünün belirlenmesi
- Hastalığın yaygınlığı ve şiddetinin değerlendirilmesi
- Tırnak ve eklem tutulumunun araştırılması
- Eşlik eden sağlık sorunlarının gözden geçirilmesi
- Topikal, fototerapi veya sistemik tedavilerin planlanması
- Tedavi yanıtı ve olası yan etkilerin takip edilmesi
birlikte ele alınır.
Sedef hastalığında amaç yalnızca pullanmayı azaltmak değil; uzun dönemli hastalık kontrolünü, eklem sağlığını ve yaşam kalitesini birlikte desteklemektir.
Sık Sorulan Sorular
Sedef hastalığı bulaşıcı mıdır?
Hayır. Sedef hastalığı dokunmakla, sarılmakla, ortak eşya kullanmakla veya cinsel temasla bulaşmaz.
Sedef hastalığı neden olur?
Genetik yatkınlık, bağışıklık sistemi ve çevresel faktörler birlikte rol oynar. Enfeksiyonlar, stres, deri travması ve bazı ilaçlar alevlenmeyi tetikleyebilir.
Sedef hastalığı tamamen geçer mi?
Sedef kronik ve tekrarlayıcı bir hastalıktır. Kalıcı olarak tamamen ortadan kaldıran tek bir tedavi yoktur; ancak uygun tedaviyle uzun süreli kontrol sağlanabilir.
Sedef eklemleri etkiler mi?
Evet. Bazı hastalarda psoriatik artrit gelişebilir. Eklem ağrısı, şişlik veya sabah tutukluğu varsa değerlendirme gerekir.
Tırnak sedefi mantarla karışır mı?
Evet. Tırnak kalınlaşması ve renk değişikliği mantar enfeksiyonuyla benzer görünebilir. Gerektiğinde mantar incelemesi yapılabilir.
Sedef hastalığında güneş iyi gelir mi?
Kontrollü ultraviyole tedavisi bazı hastalarda yararlı olabilir. Ancak kontrolsüz güneşlenme ve güneş yanığı hastalığı alevlendirebilir.
Sedef hastalığı için özel bir diyet var mı?
Sedefi tamamen ortadan kaldırdığı kanıtlanmış özel bir diyet bulunmamaktadır. Dengeli beslenme, sağlıklı kilo yönetimi ve yoğun alkol kullanımının sınırlandırılması genel sağlığı destekleyebilir.
Biyolojik tedaviler ne zaman değerlendirilir?
Orta veya şiddetli hastalıkta, özel bölgeler etkilendiğinde, eklem tutulumu bulunduğunda ya da diğer tedaviler yeterli olmadığında değerlendirilebilir.
Bilimsel Kaynaklar
American Academy of Dermatology. (2026). Psoriasis clinical guideline.
Elmets, C. A., Leonardi, C. L., Davis, D. M. R., et al. (2019). Joint AAD-NPF guidelines of care for the management and treatment of psoriasis with awareness and attention to comorbidities. Journal of the American Academy of Dermatology, 80(4), 1073–1113. https://doi.org/10.1016/j.jaad.2018.11.058
Nast, A., Smith, C., Spuls, P. I., et al. (2025). EuroGuiDerm guideline for the systemic treatment of psoriasis vulgaris. European Dermatology Forum.
Prof. Dr. Ercan Çalışkan. (2026). Psoriasis. drercancaliskan.com.
Yazar ve Tıbbi Editör: Prof. Dr. Ercan Çalışkan – Deri ve Zührevi Hastalıkları Uzmanı
Yayın Tarihi: xx xx 2026
Son Güncelleme Tarihi: xx xx 2026
Genel Bilgilendirme Notu
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Buradaki bilgiler kişisel tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez. Sedef hastalığı tanısı ve tedavi planı; hastalığın türü, yaygınlığı, tutulan bölgeler, tırnak ve eklem bulguları, eşlik eden sağlık sorunları ve dermatolojik muayene sonuçlarına göre kişiye özel olarak belirlenir.