Hidradenitis Suppurativa (HS): Belirtileri, Tanısı ve Tedavi Yaklaşımları

Koltuk altı, kasık, kalça arası veya meme altında aynı bölgede tekrarlayan ağrılı şişlikler her zaman basit bir çıban olmayabilir. Bu şişlikler zamanla akıntılı yaralara, deri altında tünellere ve kalıcı izlere dönüşüyorsa hidradenitis suppurativa açısından değerlendirilmelidir.

Hidradenitis suppurativa, kısaca HS, kronik ve tekrarlayıcı bir deri hastalığıdır. Bulaşıcı değildir, kötü hijyenden kaynaklanmaz ve kişinin bir hatası sonucunda ortaya çıkmaz.

HS tedavisinde yalnızca görünen apsenin boşaltılması yeterli olmayabilir. Aktif inflamasyon, deri altındaki tüneller, kalıcı izler, tutulan bölgeler ve hastalığın günlük yaşama etkisi birlikte değerlendirilmelidir.

İçindekiler

Hidradenitis suppurativa nedir?
HS hangi bölgelerde görülür?
HS belirtileri nelerdir?
HS neden olur?
HS bulaşıcı mıdır?
HS ile çıban arasındaki fark nedir?
Tanı nasıl konulur?
Hastalığın şiddeti nasıl değerlendirilir?
HS nasıl tedavi edilir?
Cerrahi ne zaman değerlendirilir?
Yara bakımı ve günlük yaşam
HS tamamen geçer mi?
Ne zaman dermatoloğa başvurulmalıdır?
Sık sorulan sorular

Hidradenitis Suppurativa Nedir?

Hidradenitis suppurativa, kıl folikülü çevresinde başlayan kronik inflamasyonla ilişkili bir deri hastalığıdır. En sık derinin birbirine temas ettiği, nemin ve sürtünmenin fazla olduğu bölgelerde görülür.

HS’de şu lezyonlar gelişebilir:

Derin ve ağrılı şişlikler
Tekrarlayan apseler
Akıntılı yaralar
Deri altında birbirine bağlanan tüneller
Kalınlaşmış veya içeri doğru çekilmiş izler
Birbirine yakın yerleşimli siyah noktalar

HS bazı bilimsel yayınlarda “akne inversa” olarak da adlandırılır. Ancak klasik akneden farklı bir hastalıktır.

Halk arasında kullanılan bazı çirkin adlandırmalar hastalar açısından rahatsız edici ve damgalayıcı olabilir. Bu nedenle hastalığın tıbbi adı olan hidradenitis suppurativa veya HS kısaltmasını kullanmayı tercih ediyorum.

HS Hangi Bölgelerde Görülür?

HS en sık şu bölgelerde görülür:

Koltuk altları
Kasıklar
Genital bölge çevresi
Kalçalar ve kalça arası
Makat çevresi
Meme altları ve meme arası
Bacakların iç yüzleri
Karın ve bel kıvrımları
Ense ve boyun bölgesi

Kadınlarda ve erkeklerde tutulan bölgeler farklılık gösterebilir.

Görsel önerisi: HS’nin sık görüldüğü vücut bölgelerini gösteren sade bir anatomik çizim.

Görsel alt metni: Hidradenitis suppurativanın koltuk altı, kasık, meme altı ve kalça bölgelerindeki sık yerleşim alanları.

Hidradenitis Suppurativa Belirtileri Nelerdir?

HS başlangıçta sivilce, batık kıl veya çıban gibi görünebilir. Hastalığı düşündüren en önemli özellik, lezyonların belirli bölgelerde tekrar etmesidir.

Ağrılı ve derin şişlikler

Deri altında hissedilen, dokunmakla ağrılı ve derin yerleşimli şişlikler HS’nin ilk belirtilerinden biri olabilir.

Tekrarlayan apseler

Özellikle aynı koltuk altında, kasıkta, meme altında veya kalçada tekrar tekrar apse gelişmesi önemlidir.

Akıntı ve koku

Lezyonlar kendiliğinden açılarak akıntıya neden olabilir. Akıntı bazen kanlı veya iltihaplı görünebilir. Koku ve sık pansuman ihtiyacı günlük ve sosyal yaşamı etkileyebilir.

Deri altında tünel oluşumu

Tekrarlayan inflamasyon sonucunda deri altında birbirine bağlanan kanallar gelişebilir. Bu yapılar tünel veya sinüs traktı olarak adlandırılır.

İz ve hareket kısıtlılığı

Uzun süren hastalıkta kalınlaşmış veya içeri doğru çekilmiş izler oluşabilir. Koltuk altındaki lezyonlar kol hareketlerini; kasık ve kalça bölgesindeki lezyonlar ise yürüme ve oturmayı zorlaştırabilir.

HS’nin ağrı, akıntı, koku ve öngörülemeyen alevlenmelerle seyretmesi kaygı, sosyal kaçınma ve depresif belirtilere yol açabilir. Bu etkiler hastalığın gerçek bir parçasıdır ve yalnızca görünümle ilgili bir sorun olarak değerlendirilmemelidir.

Bu Basit Bir Çıban mı, HS Olabilir mi?

Aşağıdaki özellikler HS olasılığını düşündürebilir:

Ağrılı şişliğin aynı bölgede tekrar etmesi
Koltuk altı, kasık, meme altı veya kalça tutulumu
Haftalar veya aylar sonra yeniden ortaya çıkması
Akıntılı yaraların oluşması
Deri altında kanal veya tünel hissedilmesi
Kalınlaşmış veya çekintili izlerin gelişmesi

Bu bulgular tek başına tanı koydurmaz. Kesin değerlendirme dermatoloji muayenesiyle yapılır.

Hidradenitis Suppurativa Neden Olur?

HS’nin tek bir nedeni yoktur. Genetik yatkınlık, bağışıklık sisteminin inflamatuar yanıtı, hormonal etkiler, kıl folikülünün yapısı ve çevresel faktörler birlikte rol oynayabilir.

Genetik yatkınlık

HS bazı ailelerde daha sık görülür. Ancak ailede hastalık bulunması HS’nin mutlaka gelişeceği anlamına gelmez. Aile öyküsü olmayan kişilerde de görülebilir.

Hormonal etkiler

Hastalığın çoğunlukla ergenlik sonrasında başlaması ve bazı kadınlarda adet dönemlerinde alevlenmesi hormonal faktörlerin rol oynayabileceğini düşündürür.

Sigara kullanımı

Sigara kullanımı HS ile güçlü biçimde ilişkilidir. Ancak hastalığın tek nedeni değildir ve sigara kullanmayan kişilerde de HS gelişebilir.

Ülkemizde yaptığımız, Türkiye genelinde 29 merkezden 1.221 hastanın değerlendirildiği bir çalışmada hastaların yaklaşık yüzde 70’inde aktif veya geçmiş sigara kullanımı öyküsü vardı. Sigara maruziyetinin artması daha şiddetli hastalıkla ilişkili bulundu. Bununla birlikte bu sonuç doğrudan neden-sonuç ilişkisi kurmak için yeterli değildir (Özkur et al., 2021).

Vücut ağırlığı ve metabolik durum

Fazla kilo; deri kıvrımlarındaki sürtünme ve inflamatuar yük üzerinden HS ile ilişkili olabilir. Ancak HS yalnızca kilo fazlalığı bulunan kişilerde görülmez ve kişinin kilosu üzerinden suçlayıcı bir yaklaşım doğru değildir.

Bakterilerin rolü

HS’nin temel nedeni sıradan bir bakteriyel enfeksiyon değildir. Bununla birlikte açık ve akıntılı lezyonlarda ikincil enfeksiyon gelişebilir. Bakterilerin oluşturduğu biyofilm, özellikle uzun süren ve tekrarlayan durumlarda gelişebilir. Kültür veya enfeksiyona yönelik tedavi klinik gerekliliğe göre planlanır.

Hidradenitis Suppurativa Bulaşıcı mıdır?

Hayır. HS bulaşıcı değildir.

Dokunmakla veya cinsel temasla bulaşmaz.
Ortak havlu veya tuvalet kullanımıyla geçmez.
Bir kişiden diğerine aktarılmaz.
Kötü hijyen nedeniyle oluşmaz.

Lezyonların akıntılı ve iltihaplı görünmesi enfeksiyon izlenimi oluşturabilir. Ancak hastalığın temelinde kronik inflamasyon bulunur.

HS ile Çıban Arasındaki Fark Nedir?

Tek bir çıban çoğunlukla sınırlı bir kıl folikülü enfeksiyonudur. HS ise belirli bölgelerde tekrar etme, birden fazla lezyon oluşturma, tünel geliştirme ve iz bırakma eğilimindedir.

Her atakta yalnızca antibiyotik kullanılması veya apsenin boşaltılması, altta yatan HS’nin fark edilmesini geciktirebilir. Bu durum, uygun tedaviye geç başlanmasına ve hastalığın ilerlemesine yol açabilir.

HS Tanısı Nasıl Konulur?

HS tanısı çoğunlukla hastanın öyküsü ve dermatolojik muayeneyle konulur. Hastalığı tek başına kesinleştiren özel bir kan testi yoktur.

Tanıda üç temel özellik değerlendirilir:

Ağrılı nodül, apse, akıntılı tünel veya iz gibi tipik lezyonlar
Koltuk altı, kasık, meme altı, genital bölge ve kalça gibi tipik bölgeler
Aynı veya benzer bölgelerde tekrarlayan hastalık öyküsü

HS; kıl folikülü iltihabı, enfekte kist, pilonidal sinüs, akne ve bazı bağırsak hastalıklarına bağlı lezyonlarla karışabilir.

Ülkemizde yapmış olduğumuz çalışmada, belirtilerin başlangıcından tanı konulmasına kadar geçen sürenin ortalama 5,8 yıl olduğu saptandı. Bu sonuç, tekrarlayan apselerin erken dönemde HS açısından değerlendirilmesinin önemini göstermektedir (Özkur et al., 2021).

Kan testleri HS tanısını doğrulamak için değil; eşlik edebilecek metabolik sorunların araştırılması, tedavi öncesi güvenlik değerlendirmesi veya kullanılan ilaçların takibi amacıyla istenebilir.

Hastalığın Şiddeti Nasıl Değerlendirilir?

HS’de aktif inflamasyon ile kalıcı yapısal değişiklikleri birbirinden ayırmak önemlidir.

Aktif inflamasyon bulguları:

Yeni gelişen ağrılı şişlikler
Apseler
Kızarıklık ve hassasiyet
Akıntılı aktif tüneller

Kalıcı yapısal değişiklikler:

Yerleşmiş deri altı tünelleri
Aynı noktada tekrarlayan odaklar
Kalınlaşmış izler
Deride çekilme ve hareket kısıtlılığı

Aktif inflamasyon çoğunlukla medikal tedavilerle kontrol edilmeye çalışılır. Yerleşmiş tüneller ve iz dokusu ise bazı hastalarda girişimsel veya cerrahi tedavi gerektirebilir.

Hastalığın yaygınlığı ve aktivitesi Hurley evrelemesi ve IHS4 gibi değerlendirme sistemlerinden yararlanılarak takip edilebilir (Ünal & Çalışkan, 2023; Zouboulis et al., 2017).

Hidradenitis Suppurativa Nasıl Tedavi Edilir?

HS tedavisi her hasta için aynı değildir. Tedavi planında şu özellikler birlikte değerlendirilir:

Hastalığın şiddeti
Nodül, apse ve tünel sayısı
Kalıcı izlerin varlığı
Tutulan bölgeler
Ağrı ve akıntının düzeyi
Önceki tedavilere verilen yanıt
Eşlik eden sağlık sorunları
Hastalığın günlük yaşama etkisi

HS, yalnızca ilaçla ya da yalnızca cerrahi yöntemlerle tedavi edilen bir hastalık değildir. Her hastanın hastalık şiddeti, tutulum bölgeleri, eşlik eden durumları ve tedavi ihtiyaçları farklıdır. Bu nedenle tedavi planı kişiye özel hazırlanmalıdır.

HS tedavisinde medikal ve cerrahi/girişimsel yöntemler birlikte değerlendirilebilir. Medikal tedaviler; mevcut alevlenmeyi kontrol altına almayı, yeni lezyonların oluşmasını ve hastalığın ilerlemesini azaltmayı amaçlar. Antienflamatuar etkileri de bulunan bazı antibiyotikler ile biyolojik ilaçlar, hastanın durumuna göre kullanılabilecek tedavi seçenekleri arasındadır. Hangi tedavinin uygun olduğuna hekim karar verir.

Cerrahi ve girişimsel yöntemler ise mevcut lezyonların ortadan kaldırılmasını, hastanın rahatlatılmasını ve yaşam kalitesinin artırılmasını hedefler. Ayrıca hastalığın tekrarlamasına veya çevre dokulara yayılmasına zemin hazırlayan kronikleşmiş bölgelerin tedavi edilmesine yardımcı olabilir.

Burada önemli olan, medikal tedavi devam ederken uygun hastalarda cerrahi veya girişimsel yöntemlerin doğru zamanda tedaviye eklenmesidir. Yalnızca medikal ya da yalnızca cerrahi tedavi, bazı hastalarda yeterli olmayabilir. Cerrahi müdahale için hastalığın ileri evreye ulaşmasını beklemek de her zaman doğru bir yaklaşım değildir. Erken dönemde yapılan uygun müdahaleler, hem hasta hem de hekim açısından daha kolay ve hastalığın ilerlemesini önleme bakımından daha değerli olabilir.

Hekiminizin önerdiği tedavilere uymanın yanı sıra, hastalığı alevlendiren veya ilerlemesine zemin hazırlayan faktörlerin belirlenmesi de önemlidir. Tetikleyici faktörlerin hekiminizle birlikte değerlendirilmesi ve gerekli yaşam tarzı değişikliklerinin uygulanması, hastalığın genel seyrini olumlu yönde etkileyebilir.

Topikal ve lokal tedaviler

Hafif ve sınırlı hastalıkta veya diğer tedavilere destek amacıyla topikal ilaçlar, yara bakım ürünleri ve seçilmiş lezyonlara uygulanan lokal tedaviler kullanılabilir.

Her kızarık veya ağrılı lezyon enfekte değildir. Bu nedenle antibiyotikli kremler ve güçlü antiseptikler kontrolsüz kullanılmamalıdır.

Sistemik tedaviler

Hastalık şiddetine ve hasta özelliklerine göre sistemik antibiyotikler, hormonal veya metabolik tedaviler ve bazı hasta gruplarında destek tedaviler değerlendirilebilir.

HS’de bazı antibiyotikler yalnızca bakterilere karşı etkileri için değil, inflamasyonu düzenleyici özellikleri nedeniyle de kullanılır. İlaç seçimi ve tedavi süresi dermatolog tarafından belirlenmelidir.

Biyolojik tedaviler

Biyolojik ilaçlar, bağışıklık sistemindeki belirli inflamasyon yollarını hedefler. Orta ve şiddetli HS’de veya diğer tedavilere yeterli yanıt alınamadığında değerlendirilebilir.

Tedavi seçimi; hastalığın şiddetine, önceki tedavilere, eşlik eden sağlık sorunlarına ve güncel ruhsat koşullarına göre yapılır.

Cerrahi Tedavi Ne Zaman Değerlendirilir?

Cerrahi ve girişimsel işlemler yalnızca çok ileri hastalıkta kullanılan son seçenekler değildir. Aynı noktada sürekli tekrarlayan lezyonlar, yerleşmiş tüneller ve kalıcı izler bulunan hastalarda tedavinin uygun bir aşamasında değerlendirilebilir.

Apse drenajı ve/veya lezyon içine enjeksiyon

Ağrılı ve gergin bir apsenin boşaltılması ya da lezyon içine yapılan enjeksiyonlar geçici rahatlama sağlayabilir. Ancak bu uygulamalar, apsenin altında bulunan HS dokusunu ve tünelleri ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte iltihabı azaltarak ağrının hafiflemesine ve nodülün daha fazla büyümesinin önlenmesine yardımcı olabilir.

Deroofing

Deroofing işleminde deri altındaki tünelin üst kısmı açılır ve hastalıklı kanal temizlenir. Sınırlı ve yerleşmiş tünellerde değerlendirilebilir.

Lokal veya geniş cerrahi çıkarım

Sınırlı bir HS odağı lokal olarak çıkarılabilir. Yaygın ve birbirine bağlı tünellerde daha geniş cerrahi işlemler gerekebilir.

Karbondioksit lazer

Karbondioksit lazer, uygun hastalarda tünellerin açılması veya hastalıklı dokunun uzaklaştırılması amacıyla kullanılabilir. Bu yöntemin uygunluğu; hastalığın yaygınlığına, lezyonların bulunduğu bölgeye ve yapısına göre değerlendirilir. Standart cerrahi yöntemlere kıyasla kanamanın daha az olması, işlem alanının daha net görülmesini sağlayabilir.

İntralezyonel kriyoterapi

İntralezyonel kriyoterapi, dondurucu etkinin doğrudan lezyonun içine uygulanmasına dayanan lokal bir yöntemdir. Seçilmiş, sınırlı ve uygun yapıdaki bazı nodül veya tünellerde değerlendirilebilir.

Bu yöntem her HS hastası için uygun değildir ve standart medikal veya cerrahi tedavilerin yerine geçmez. Lezyonun derinliği, yerleşimi ve çevre dokuların özellikleri dikkate alınarak karar verilmelidir (İncetaş & Çalışkan, 2025).

Lazer epilasyon

Kıl köklerini azaltmaya yönelik lazer uygulamaları, erken evredeki ve sınırlı tutulum gösteren bazı HS olgularında destekleyici bir seçenek olarak değerlendirilebilir. Bu yöntem, HS’nin tek başına temel tedavisi değildir; ancak uygun hastalarda tedavi planını destekleyebilir.

Medikal ve Cerrahi Tedavi Birlikte Uygulanabilir mi?

Evet. Aktif inflamasyonu ve kalıcı tünelleri birlikte bulunan hastalarda medikal ve cerrahi tedaviler birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır.

Medikal tedaviler yeni inflamatuar lezyonları ve hastalık aktivitesini azaltmayı hedefler. Girişimsel veya cerrahi tedaviler ise oluşmuş tünelleri ve sürekli tekrarlayan yerleşik odakları ele alır.

Yaptığımız bir çalışmada, HS cerrahisi sırasında adalimumab tedavisinin sürdürülmesinin ameliyat sonrası komplikasyonları arttırmadığını tespit ettik. Çalışmanın hasta sayısı sınırlı olduğundan tedavinin ameliyat döneminde sürdürülüp sürdürülmeyeceğine her hasta için ayrıca karar verilmelidir (Eşme et al., 2025).

HS’de Yara Bakımı

Akıntılı lezyonlarda yara bakımının amacı akıntıyı kontrol etmek, çevre deriyi korumak, ağrıyı azaltmak ve günlük yaşamı kolaylaştırmaktır.

Uygun yara örtüsü:

Akıntıyı emebilmeli
Yaraya yapışmamalı
Çıkarılırken ağrıyı artırmamalı
Çevre deriyi tahriş etmemeli
Hareketi mümkün olduğunca kısıtlamamalıdır

Açık lezyonlara bitkisel karışımlar, parfümlü ürünler veya güçlü antiseptikler uygulanması tahrişe neden olabilir. Temizlik ve pansuman planı yaranın özelliklerine göre belirlenmelidir.

Günlük Yaşamda Nelere Dikkat Edilmelidir?

Nodül ve apseleri sıkmayın veya iğneyle delmeyin.
Sürtünmeyi artıran dar ve terleten kıyafetlerden kaçının.
Aktif lezyonlarda cildi tahriş eden tıraş yöntemlerini kullanmayın.
Açık lezyonların üzerine parfümlü kozmetik ürünler uygulamayın.
Sigara kullanıyorsanız bırakma konusunda destek alın.
Kilo yönetiminde sürdürülebilir ve kendinize karşı suçlayıcı olmayan bir yaklaşım benimseyin.
Akıntılı dönemlerde uygun, emici ve cilde yapışmayan yara örtülerinden yararlanın.
Hastalığın sosyal ve psikolojik etkilerini göz ardı etmeyin.

HS’yi kesin olarak ortadan kaldırdığı kanıtlanmış özel bir diyet bulunmamaktadır. Bununla birlikte, glisemik indeksi yüksek gıdaların bazı hastalarda alevlenmeleri artırabileceğini ve Akdeniz tipi beslenmenin yararlı olabileceğini gösteren çalışmalar vardır. Bu nedenle dengeli beslenmenin benimsenmesi ve metabolik sağlığın desteklenmesi önemlidir.

Hidradenitis Suppurativa Tamamen Geçer mi?

HS kronik ve tekrarlayıcı bir hastalıktır. Hastalığı her hastada tamamen ve kalıcı olarak ortadan kaldıran tek bir tedavi yoktur.

Uygun tedavi ve takip sayesinde:

Alevlenme sıklığı azaltılabilir.
Ağrı ve akıntı kontrol altına alınabilir.
Yeni tünel oluşumu sınırlandırılabilir.
Kalıcı doku hasarının ilerlemesi azaltılabilir.
Günlük yaşam ve hareket kabiliyeti desteklenebilir.

Tedaviye verilen yanıt kişiden kişiye değişir.

Ne Zaman Dermatoloğa Başvurulmalıdır?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa dermatoloji değerlendirmesi uygundur:

Aynı bölgede tekrarlayan ağrılı şişlikler
Son altı ay içinde birden fazla apse veya nodül atağı
Akıntılı veya iyileşmeyen yaralar
Deri altında tünel veya kanal hissi
Kalıcı iz ve doku çekintileri
Tekrarlayan çıbanlar nedeniyle sık antibiyotik kullanımı
Ağrı nedeniyle oturma, yürüme veya kol hareketlerinin zorlaşması
Hastalığın sosyal yaşamı veya ruhsal durumu etkilemesi

Ateş, hızla yayılan kızarıklık, genel durumda bozulma veya kontrol edilemeyen şiddetli ağrı varsa daha hızlı tıbbi değerlendirme gerekebilir.

HS Tedavisinde Bütüncül Yaklaşım

HS değerlendirilirken yalnızca görünen apselere bakılmaz.

Tedavi planında:

Lezyonların yerleşimi ve tekrar sıklığı
Aktif inflamasyon, akıntı ve ağrı
Deri altındaki tüneller ve kalıcı izler
Eşlik eden metabolik, bağırsak, eklem ve ruhsal sorunlar
Önceki tedavilere verilen yanıt
Medikal, girişimsel ve cerrahi seçeneklerin uygun sıralaması
Tedavi yanıtı ve yaşam kalitesinin düzenli takibi

birlikte değerlendirilir.

HS’de amaç yalnızca mevcut atağı yatıştırmak değil; hastalığın uzun dönemli seyrini, tünel ve iz oluşumunu ve kişinin yaşam kalitesini birlikte yönetmektir.

Sık Sorulan Sorular

Hidradenitis suppurativa bulaşıcı mıdır?

Hayır. HS dokunmakla, cinsel temasla veya ortak eşya kullanımıyla bulaşmaz.

HS kötü hijyenden mi kaynaklanır?

Hayır. HS kötü temizlik nedeniyle oluşmaz. Aşırı yıkama ve güçlü antiseptikler cildi tahriş edebilir.

Koltuk altında sürekli apse çıkması HS midir?

Tekrarlayan koltuk altı apseleri HS olasılığını düşündürebilir. Ancak enfekte kist ve kıl folikülü iltihabı gibi başka durumlar da benzer görünebilir.

HS genetik midir?

Bazı hastalarda aile öyküsü bulunur. Ancak ailesinde HS olmayan kişilerde de hastalık gelişebilir.

HS’de her apse boşaltılmalı mı?

Hayır. Drenaj bazı ağrılı apselerde geçici rahatlama sağlayabilir ancak deri altındaki tünel yapısını ortadan kaldırmaz.

Cerrahi sonrası hastalık tekrarlar mı?

Uygun şekilde tedavi edilen bölgede hastalığın tekrarlama riski oldukça düşüktür. Ancak vücudun farklı bölgelerinde yeni lezyonlar gelişebileceği için tedavi ve düzenli takip sürdürülmelidir.

HS’de lazer epilasyon yapılabilir mi?

Lazer epilasyon, HS’de yararlı bir destek tedavisi olabilir ve uygun hastalarda önerilebilir. Ancak uygulama planlanırken hastalığın evresi, aktif lezyonların varlığı ve cilt özellikleri dikkate alınmalıdır.

HS için özel bir diyet var mı?

HS’yi tedavi ettiği kanıtlanmış tek bir diyet yoktur. Dengeli beslenme ve metabolik sağlığın desteklenmesi önemlidir.

Bilimsel Kaynaklar

Eşme, P., Akoğlu, G., Sarı, O., & Çalışkan, E. (2021). Family physicians’ awareness and general knowledge of hidradenitis suppurativa: A survey research. International Journal of Clinical Practice, 75(7), e14186. https://doi.org/10.1111/ijcp.14186

Eşme, P., Botsalı, A., & Çalışkan, E. (2025). Interruption versus continuation of adalimumab during hidradenitis surgery: Secondary wound healing and postoperative complications. Journal of Wound Care, 34(2), 112–118. https://doi.org/10.12968/jowc.2021.0365

İncetaş, Y. P., & Çalışkan, E. (2025). İntralezyonel kriyoterapiyi nasıl yapıyorum? Hidradenitis süpürativa, keloid, miksoid kist. İçinde E. Çalışkan (Ed.), Dermatoloji pratiğinde ipuçları ve püf noktaları (ss. 24–26). Türkiye Klinikleri.

Özkur, E., Karadağ, A. S., Üstüner, P., et al. (2021). Clinical and demographic features of hidradenitis suppurativa: A multicentre study of 1221 patients with an analysis of risk factors associated with disease severity. Clinical and Experimental Dermatology, 46(3), 532–540. https://doi.org/10.1111/ced.14478

Richards, E., & Joshi, A. (2025). Psychosocial effects of hidradenitis suppurativa in the literature: A systematic review. International Journal of Psychiatry in Medicine, 60(1), 97–110. https://doi.org/10.1177/00912174241249215

Ünal, U. H., & Çalışkan, E. (2023). Hidradenitis süpürativa klinik muayene ve evrelemesi. İçinde D. D. Demirseren (Ed.), Hidradenitis süpürativa (ss. 6–11). Türkiye Klinikleri.

Zouboulis, C. C., Bechara, F. G., Benhadou, F., et al. (2025). European S2k guidelines for hidradenitis suppurativa/acne inversa part 2: Treatment. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology, 39, 899–941. https://doi.org/10.1111/jdv.20472

Zouboulis, C. C., Tzellos, T., Kyrgidis, A., et al. (2017). Development and validation of the International Hidradenitis Suppurativa Severity Score System. British Journal of Dermatology, 177(5), 1401–1409. https://doi.org/10.1111/bjd.15748

Yazar ve Tıbbi Editör: Prof. Dr. Ercan Çalışkan – Deri ve Zührevi Hastalıkları Uzmanı

Yayın Tarihi: xx xx 2026

Son Güncelleme Tarihi: xx xx 2026

Genel Bilgilendirme Notu

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Buradaki bilgiler kişisel tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez. Hidradenitis suppurativa tanısı ve tedavi planı; hastalığın şiddeti, tutulan bölgeler, eşlik eden sağlık sorunları, kullanılan ilaçlar ve dermatolojik muayene sonuçlarına göre kişiye özel olarak belirlenir.